Geschiedenis van de wet DBA: van VAR tot handhaving in 2025

Wat was de VAR en waarom werkte het niet?

Tot mei 2016 werkten zelfstandigen in Nederland met een Verklaring Arbeidsrelatie, de VAR. Je vroeg die aan bij de Belastingdienst en daarmee was je opdrachtgever gevrijwaard van loonheffingen. Voor de zzp’er betekende het: aanvragen, ontvangen, klaar.

Het probleem was dat de VAR een eenzijdig instrument was. De opdrachtgever droeg geen enkele verantwoordelijkheid voor de beoordeling van de werkrelatie. Ook als iemand feitelijk in loondienst werkte, bood de VAR bescherming. De Belastingdienst kon alleen de zzp’er aanspreken, niet de opdrachtgever. Dat maakte de VAR in de praktijk een vrijbrief voor schijnconstructies.

Wat veranderde er met de invoering van de wet DBA in 2016?

In mei 2016 werd de VAR vervangen door de Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties. De kern van de wet DBA is dat opdrachtgever en opdrachtnemer samen verantwoordelijk zijn voor de juiste kwalificatie van hun werkrelatie.

Om dat te ondersteunen introduceerde de overheid modelovereenkomsten. Door zo’n overeenkomst te gebruiken en er ook naar te handelen, zouden beide partijen vooraf zekerheid krijgen over hun fiscale positie. De Belastingdienst beoordeelde en publiceerde goedgekeurde modellen per branche en per type werkrelatie.

Waarom was er jarenlang een handhavingsmoratorium?

Wat niemand had voorzien: de wet DBA zorgde voor grote onrust in de markt. Opdrachtgevers werden onzeker over welke opdrachten nog wel en niet door een zzp’er uitgevoerd mochten worden. Het gevolg was dat opdrachten preventief werden omgezet naar loondienstconstructies, ook waar dat helemaal niet nodig was.

De Belastingdienst besloot de handhaving op te schorten. Alleen bij kwaadwillenden, partijen die bewust de regels overtraden, werd opgetreden. Dit handhavingsmoratorium werd meerdere keren verlengd: van 2017 tot uiteindelijk 31 december 2024.

Het resultaat was een patstelling. De wet bestond, maar werd niet gehandhaafd. Opdrachtgevers bleven onzeker. En de markt voor zelfstandigen werd onnodig verkleind door angst in plaats van door regelgeving.

Wat betekent het einde van het handhavingsmoratorium per 1 januari 2025?

Sinds 1 januari 2025 is het handhavingsmoratorium definitief beëindigd. De Belastingdienst kan nu naheffingen opleggen bij schijnzelfstandigheid, zowel aan de opdrachtgever als aan de opdrachtnemer.

Concreet betekent dit dat de Belastingdienst controleert of de feitelijke werkrelatie overeenkomt met wat er contractueel is afgesproken. Een modelovereenkomst alleen is daarbij niet voldoende. Het gaat om de praktijk: werk je onder gezag? Ben je vrij in je werkwijze? Draag je ondernemersrisico?

Tegelijkertijd werkt de overheid aan de Zelfstandigenwet, die vooraf duidelijkheid moet geven over wanneer iemand als zelfstandige kan werken. De verwachting is dat dit de onzekerheid voor een groot deel wegneemt.

Hoe kijkt De Transparante Broker naar de wet DBA?

Wij vinden het goed dat de wet DBA er is. Schijnzelfstandigheid aanpakken is noodzakelijk voor een eerlijke arbeidsmarkt. Tegelijkertijd zien we dat de wet in de praktijk te rigide wordt geïnterpreteerd door opdrachtgevers. Opdrachten die prima als freelancer uitgevoerd kunnen worden, worden onnodig in loondienst gegoten.

Dat is zonde voor alle partijen. Daarom biedt De Transparante Broker een oplossing: omzetverloning. Wanneer een opdracht niet als freelancer uitgevoerd kan worden, zorgen wij voor een eerlijke loondienstconstructie waarbij de gemaakte omzet wordt verloond. Zo hoef je als freelancer geen opdracht mis te lopen door onduidelijkheid over de wet DBA.

Wil je weten hoe je DBA-proof kunt werken? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.

Telefoon: 070 20 42 432